Ιερός Ναός Αγίων Αναργύρων Βόλου

 

ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΟΥ ΑΣΩΤΟΥ

Αγαπητοί μου αδελφοί,

 

η παραβολή του Ασώτου Υιού δεν είναι απλώς μία συγκινητική διήγηση, αλλά είναι το Ευαγγέλιο ολόκληρο σε μικρογραφία. Μέσα σε λίγους στίχους ο Κύριος αποκαλύπτει το μυστήριο της ανθρώπινης ελευθερίας, της πτώσεως, της μετανοίας και –κυρίως– της απερίγραπτης αγάπης του Θεού. Δεν υπάρχει άνθρωπος που να μην μπορεί να δει τον εαυτό του μέσα σε αυτή την παραβολή. Άλλοτε ως νεότερος υιός που φεύγει, άλλοτε ως πρεσβύτερος που μένει αλλά δεν χαίρεται, και πάντοτε ως παιδί ενός Πατέρα που αγαπά χωρίς όρους.

Ο Χριστός αρχίζει λέγοντας: «Ἄνθρωπός τις εἶχεν δύο υἱούς». Οι άγιοι Πατέρες τονίζουν ότι η παραβολή δεν ξεκινά από την αμαρτία, αλλά από τη σχέση. Πριν από κάθε πτώση υπάρχει υιότητα. Ο Θεός δεν παρουσιάζεται ως δικαστής ή τιμωρός, αλλά ως Πατέρας. Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος λέγει ότι ο Κύριος μιλά έτσι για να μας δείξει ότι η αμαρτία είναι πρώτα απ’ όλα απομάκρυνση από την πατρική αγκαλιά και όχι απλώς παράβαση εντολών. Ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος σημειώνει πως ο Θεός χαίρεται όχι με την τιμωρία του ανθρώπου, αλλά με την επιστροφή του.

Ο νεότερος υιός ζητά το μερίδιο της περιουσίας που του αναλογεί. Οι Πατέρες βλέπουν εδώ το μεγάλο και φοβερό δώρο της ελευθερίας. Ο Θεός δεν καταναγκάζει, δεν εμποδίζει, δεν αφαιρεί. Σιωπηλά επιτρέπει. Ο άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής εξηγεί ότι όταν η ελευθερία αποκόπτεται από την κοινωνία με τον Θεό, μετατρέπεται σε αυτονόμηση, και η αυτονόμηση οδηγεί αναπόφευκτα στην αποξένωση και στον θάνατο. Η «χώρα η μακράν» δεν είναι τόπος γεωγραφικός, αλλά τρόπος ζωής. Κατά τον άγιο Αμβρόσιο Μεδιολάνων, είναι η κατάσταση της ψυχής που ζει σαν να μην υπάρχει Θεός.

Ο άσωτος σκορπίζει την περιουσία του «ζῶν ἀσώτως». Δεν σπαταλά μόνο χρήματα, αλλά ολόκληρη την ύπαρξή του. Ο άγιος Ισαάκ ο Σύρος λέγει ότι ο άνθρωπος που αμαρτάνει πτωχεύει εσωτερικά, χάνει τον πλούτο της χάριτος. Και τότε έρχεται ο λιμός. Όχι μόνο εξωτερικός, αλλά κυρίως πνευματικός. Καμία απόλαυση δεν μπορεί να χορτάσει την καρδιά που έχει αποκοπεί από την πηγή της ζωής. Η κατάντια να βόσκει χοίρους, κατά τον άγιο Κύριλλο Αλεξανδρείας, δείχνει πόσο χαμηλά μπορεί να πέσει ο άνθρωπος όταν ξεχνά την κλήση του να ζει σε κοινωνία με τον Θεό.

Και τότε ακούγεται η φράση που συγκλονίζει: «εἰς ἑαυτὸν δὲ ἐλθών». Ο άγιος Γρηγόριος Νύσσης λέγει ότι εδώ αρχίζει η ανάσταση της ψυχής. Μετάνοια δεν είναι απελπισία, αλλά επιστροφή στον αληθινό εαυτό. Ο άσωτος δεν μένει στην αυτολύπηση. Παίρνει απόφαση: «ἀναστὰς πορεύσομαι». Ο άγιος Ιωάννης της Κλίμακος γράφει ότι η μετάνοια είναι συμφωνία με τον Θεό για μία νέα αρχή.

Η εξομολόγηση του υιού είναι απλή και ταπεινή. Δεν δικαιολογείται, δεν απαιτεί, δεν ζητά αποκατάσταση. «Οὐκέτι εἰμὶ ἄξιος». Ο άγιος Συμεών ο Νέος Θεολόγος τονίζει ότι αυτή είναι η αληθινή στάση του μετανοούντος ανθρώπου: παράδοση στον Θεό χωρίς αξιώσεις, με εμπιστοσύνη στο έλεός Του.

Και ενώ ακόμη είναι μακριά, ο πατέρας τον βλέπει, τον σπλαχνίζεται και τρέχει προς αυτόν. Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος παρατηρεί ότι ο Θεός δεν περιμένει να φτάσουμε τέλειοι, αλλά βγαίνει πρώτος να μας συναντήσει. Η αγάπη Του προλαβαίνει τη μετάνοιά μας. Η στολή η πρώτη, το δαχτυλίδι και τα υποδήματα, κατά τους Πατέρες, είναι τα σημεία της πλήρους αποκατάστασης: η υιοθεσία, η σφραγίδα του Αγίου Πνεύματος, η ελευθερία του παιδιού του Θεού.

Όμως η παραβολή δεν τελειώνει με τη χαρά του ασώτου. Εμφανίζεται ο πρεσβύτερος υιός, ο οποίος μένει κοντά στον πατέρα, αλλά η καρδιά του είναι μακριά. Ο άγιος Αυγουστίνος βλέπει σε αυτόν τον άνθρωπο που τηρεί τον νόμο, αλλά δεν έχει μάθει να αγαπά. «Τόσα ἔτη δουλεύω σοι», λέγει. Δεν μιλά ως υιός, αλλά ως δούλος. Ο άγιος Ισαάκ ο Σύρος προειδοποιεί ότι η υπακοή χωρίς αγάπη γεννά πικρία και κρίση προς τους άλλους.

Η παραβολή τελειώνει ανοιχτά. Δεν μας λέγει αν ο πρεσβύτερος υιός μπήκε μέσα στη χαρά του πατέρα. Διότι ο Κύριος αφήνει σε εμάς την απάντηση. Ο Θεός καλεί τόσο τον αμαρτωλό που επιστρέφει όσο και τον «δίκαιο» που κινδυνεύει να μείνει έξω από τη χαρά.

 

Αδελφοί μου, η παραβολή του Ασώτου Υιού δεν είναι μια ιστορία του παρελθόντος, αλλά έχει άμεση και ζωντανή εφαρμογή στη σημερινή μας ζωή. Είναι μια παραβολή βαθιά σύγχρονη, γιατί μιλά για τον άνθρωπο κάθε εποχής, και ιδίως της δικής μας εποχής, που διψά για ελευθερία αλλά συχνά τη συγχέει με την απομάκρυνση από τον Θεό.

Ο νεότερος υιός είναι ο άνθρωπος που θέλει να ζήσει χωρίς αναφορά στον Πατέρα. Είναι ο άνθρωπος που λέει: «Θέλω τη ζωή μου, τον χρόνο μου, το σώμα μου, τις επιλογές μου χωρίς Θεό». Σήμερα τον συναντούμε στον τρόπο ζωής που στηρίζεται αποκλειστικά στην κατανάλωση, στην απόλαυση, στην επιτυχία και στην αυτάρκεια. Πόσοι άνθρωποι δεν αναζητούν νόημα στα χρήματα, στην καριέρα, στις σχέσεις χωρίς δέσμευση, στα ψηφιακά μέσα, και όμως στο τέλος αισθάνονται έναν βαθύ εσωτερικό λιμό; Αυτή η εσωτερική πείνα είναι η ίδια πείνα που ένιωσε ο άσωτος, όταν όλα τελείωσαν.

Η εργασία με τους χοίρους θυμίζει τη σύγχρονη σκλαβιά στα πάθη. Σήμερα μπορεί να μη βόσκουμε ζώα, αλλά συχνά γινόμαστε δούλοι της εικόνας μας, της γνώμης των άλλων, των εξαρτήσεων, του άγχους και της μοναξιάς. Ο άνθρωπος που πλάστηκε για κοινωνία, καταλήγει μόνος. Ο άγιος Ισαάκ ο Σύρος θα έλεγε ότι αυτή η μοναξιά είναι σημείο ότι η καρδιά έχει απομακρυνθεί από την αγάπη του Θεού.

Το «εἰς ἑαυτὸν δὲ ἐλθών» είναι σήμερα η στιγμή που ο άνθρωπος σταματά να τρέχει και αρχίζει να σκέφτεται. Είναι όταν, μέσα σε μια αποτυχία, μια ασθένεια, μια διάλυση σχέσης ή μια εσωτερική κόπωση, αναρωτιέται: «Πού πάω; Τι νόημα έχει η ζωή μου;». Αυτές οι στιγμές, όσο επώδυνες κι αν είναι, μπορούν να γίνουν αρχή σωτηρίας, αν οδηγήσουν σε επιστροφή και όχι σε απελπισία.

Η επιστροφή του ασώτου μάς δείχνει ότι σήμερα η μετάνοια δεν είναι απλώς αλλαγή συμπεριφοράς, αλλά αλλαγή πορείας ζωής. Είναι η απόφαση να ξαναβάλουμε τον Θεό στο κέντρο: να ξαναβρούμε την προσευχή, τη σχέση με την Εκκλησία, τη θεία Ευχαριστία, την εξομολόγηση. Δεν επιστρέφουμε για να μας ανταμείψει ο Θεός, αλλά για να μας ξαναδώσει ζωή.

Όμως και ο πρεσβύτερος υιός είναι εξίσου σύγχρονος. Είναι ο άνθρωπος που βρίσκεται μέσα στην Εκκλησία, τηρεί τύπους και συνήθειες, αλλά η καρδιά του έχει σκληρύνει. Είναι όταν κρίνουμε εύκολα τους άλλους, όταν αγανακτούμε για το έλεος του Θεού προς τον αμαρτωλό, όταν θεωρούμε τη σχέση μας με τον Θεό ως δικαίωμα και όχι ως δώρο. Ο κίνδυνος αυτός είναι ιδιαίτερα μεγάλος για όσους εκκλησιάζονται τακτικά.

 Η Κυριακή του Ασώτου, λοιπόν, μας καλεί όλους: και αυτούς που έφυγαν μακριά, και αυτούς που έμειναν αλλά κινδυνεύουν να χάσουν τη χαρά. Μας καλεί να μπούμε στη χαρά του Πατέρα, που δεν είναι άλλη από την κοινωνία μαζί Του και μεταξύ μας. Αυτή η χαρά είναι το νόημα της ζωής μας και ο σκοπός της πορείας του Τριωδίου. Όσο μακριά κι αν φτάσαμε, ο δρόμος της επιστροφής παραμένει ανοιχτός. Ο Πατέρας δεν άλλαξε ποτέ. Ας Τον συναντήσουμε με μετάνοια και ταπείνωση, και τότε θα ακούσουμε και για εμάς τα λόγια της χαράς: «ὁ υἱός μου οὗτος νεκρὸς ἦν καὶ ἀνέζησε». Αμήν.

Π.Σ.Π